Yeni Başlayan Gökyüzü Gözlemcileri İçin Bir Klavuz Denemesi

Gökyüzü ilginizi mi çekiyor? Yıldızları, bulutsuları, gezegenleri gözlemlemek mi istiyorsunuz? Bu konuda yalnız değilsiniz, çünkü gökler binlerce yıldan beri insanların ilgisini çekiyor ve meraklıları tarafından gözleniyor.

Ama önce şu teleskop hevesinden vaz geçin. Yeni başlayanlar için Çin malı ucuz teleskoplardan söz etmiyorum, nispeten kaliteli ve pahalı olanlardan da… Teleskop başlangıçta bir işinize yaramadığı gibi, sizi hayal kırıklığına uğratacaktır.

Bunun çeşitli nedenleri var. Şöyle ki:

1. Gökyüzünü çıplak gözle tanımadan, aradığınız cismi bulamazsınız.

2. Teleskoptan bakınca göreceğiniz fazla bir şey yok. Fotoğraflarda rengarenk görünen bulutsuları ve gezegenleri teleskoptan aynen göremezsiniz. Teleskoptan görebileceğiniz en fazla belli belirsiz bir takım beyaz lekeler olacaktır. Bulutsulara ve gezegenlere ait o muhteşem fotoğraflar özel filtrelerle, uzun pozlama tekniğiyle ya da Hubble gibi gelişmiş teleskoplarla çekiliyor.

3. İnsanoğlu binlerce yıl sadece kendi gözlerini kullanarak gökyüzünü gözlemlemiş ve uzayla ilgili bir çok bilgiyi bu sayede elde etmiştir. Gözlerimiz iyi bir gözlem aracıdır.

4. Yeni başlayanlar için kaliteli bir dürbün teleskoptan daha iyidir. Çünkü dürbünü elde tutması ve taşıması kolaydır. Üstelik bir dürbünle yapabileceğiniz bir çok gözlem vardır. Büyütmesi fazla olan bir teleskop ya da dürbünü elde tutarak gözlem yapamazsınız, çünkü titrer, üçayak gerektirir. Oysa ufak bir dürbünü rahattılka elde tutabilirsiniz. Ayrıca dürbünlerin teleskopa göre az büyütmesinin de avantajları vardır. Mesela Andromeda galaksisini teleskopla göremeyiz ama dürbünle rahatlıkla görebiliriz.

5. Sonradan Astronomiye merakınız geçse bile elinizde iyi bir dürbün olur. Ama hiç bir işinize yaramayan teleskopu ne yapacaksınız?

6. Galieo’nun büyük keşiflerini yaptığı teleskop da aslında aşağı yukarı 10×50’lik bir dürbündü. Gökyüzü gözlemi için 10×50’lik bir dürbün yeterlidir. Yalnız internetten kalitesiz bir dürbün almayın. Nikon, Zeiss vs. gibi kaliteli bir marka seçin.

7. Bilgisayarınıza Celestia ya da Stellarium gibi bir yazılım yükleyin. Bunlar o anda gökteki yıldız, gezegen ve takım yıldızların yerini size gösterir. Eğer Android telefonunuz varsa Google Sky uygulaması da çok işinize yarar.

8. Gezegenleri ve takım yıldızlarını tanımayı öğrenin. Satürn hariç, diğer gezegenleri tanımak çok kolaydır (aşağıda anlattım.) Takımyıldızlarını da tanımayı öğrenmek çok işinize yarar, bu sayede gökyüzünde aradığınız cisimlerinin yerini kolaylıkla bulabilirsiniz. İlk tanıyacağınız takım yıldızlar tabi ki Büyük Ayı, Küçük Ayı ve Avcı’dır (Orion). Daha sonra sırayla hepsini öğrenirsiniz.

9. Ekliptik yani Türkçesiyle Tutulum çemberinin ne olduğunu öğrenin (Güneşin gökte izlediği yol), çünkü gezegenler, Ay, Güneş ve burçlar hep bu çember üzerinde yer alırlar.

10. Burç takımyıldızlarını tanımayı öğrenin. Aslan sadece gazetede yazılan günlük fal değildir. Aslan, İkizler, Boğa, Başak… bunların hepsi tutulum çemberi üzerinde yer alan takım yıldızlarıdır. Böylece kendi falınıza kendiniz bakabilirsiniz (şaka şaka, fala ve astrolojiye inanmayın sakın!)

Şimdi, yeni başlayanlar için gökyüzünde gözlenebilecek hedeflerden bazılarını sayalım.

1. Ay: Ay gözlem yapmak için iyi bir hedeftir. Galileo da kendi yaptığı teleskopla (ki aslında bir dürbündür) gözlemlediği ilk cisimlerden biri Ay’dı… Yalnız, Ay’ı Dolunay evresindeyken gözlemlemeyin, o zaman tek göreceğiniz beyaz, parlak bir cisim olacaktır. Hatta gözlerinizi rahatsız bile edebilir dolunayın görüntüsü. En iyisi Ay’ı yarımay evresindeyken gözlemektir. Böylece yatay vuran güneş ışığının uzun gölgeleri sayesinde Ay’daki kraterleri ve dağları görebilirsiniz. Galileo da böyle yapmıştı. Hatta bir takım hesaplarla Ay’daki dağların yüksekliğini bile tahmin etmişti.

04ex1

Galileo’nun kendi çiziminden Ay.

2. Venüs: Venüs en kolay gözlenebilen gezegendir. Güneş doğmadan hemen önce ya da battıktan hemen sonra gözlenir. Çok parlaktır. Dolunaydan sonra gökteki en parlak cisimdir. Güneş battıktan sonra batı yönünde göreceğiniz en parlak cisim Venüs’tür. Venüs insan gözüne genellikle klasik beş köşeli yıldız biçiminde görünür, yani pentagon… Bunun nedenini bilmiyorum, ama bu şekilde görünmesi ilginçtir. Venüs 8 yılda yaklaşık beş kez Dünya’ya en yakın konuma gelir. (Bugünlerde öyle mesela…) Dünya’ya yakın konumdayken daha da parlak görünür. Eğer yakın konumdayken Venüs’e dürbünle bakarsanız, hilal biçiminde olduğunu görürsünüz. Yani Venüs’ün de Ay gibi evreleri vardır. Venüs’ün her zaman gündoğumu ya da günbatımında görünmesinin nedeni, Güneş’e yakın olmasıdır.

3. Mars: Gökyüzünde belirgin bir şekilde görünen ikinci gökcismi Mars olacaktır. Mars kırmızımtırak rengiyle dikkatimizi hemen çeker. Parlak bir gezegendir.

4. Jüpiter: Jüpiter sarımtırak, parlak bir gök cismidir ve amatör gözlemciler için iyi bir hedeftir. Jüpiter’e dürbünle bakıldığında yanında bir çizgi boyunca sıralanmış dört büyük uydusunu rahatlıkla görebilirsiniz. Bu dört büyük uyduya Galile uyduları denir, çünkü onları ilk kez Galile keşfetmiştir. (GANİMEDE, KALİSTO, İO ve EROPA.) Bu da gayet doğal, çünkü onlara dürbünle ilk kez Galile bakmıştır. Bu dört uydunun dördünü aynı anda göremeyebilirsiniz. Bu uydular Jüpiter’in etrafında döndükleri için yarımşar saat arayla baktığınızda yerlerinin değiştiğini göreceksiniz. Bu uydular saat gibi düzenli bir şekilde Jüpiter’in etrafında dönerler, hatta Galileo onları saat olarak kullanmayı düşünmüştür. Bu uydular yermerkezli sistemi çökerten ilk gerçek kanıtı sağlamışlardır. İlk defa olarak bütün cisimlerin dünya çevresinde dolanmadığını kendi gözlerimizle görüyorduk çünkü.

Galileo'ya göründüğü biçimiyle Jüpiter'in dört büyük uydusu...

Galileo’ya göründüğü biçimiyle Jüpiter’in dört büyük uydusu…

5. Merkür: Merkür de Venüs gibi güneş doğmadan ya da batmadan hemen önce görünür. Akşamüstleri batı ufkunda Merkür’ü görebilirsiniz. Batı ya da doğu ufkunda Venüs kadar parlak olmayan ikinci gökcismi Merkür’dür.

6. Avcı (Orion) Takım Yıldızı: Büyük Ayı’dan sonra gökyüzünde en kolay bulunabilen ve en çok tanınan takımyıldızdır. Kış aylarında daha uygun saatlerde gözlenir. Işık kirliliğinin olduğu şehirlerde bile Avcı’yı kolayca bulabilirsiniz. Gökyüzünde yan yana sıralanmış üç yıldız mı gördünüz? İşte bu Avcıdır, daha doğrusu Avcı’nın kemeri ya da kuşağı… (Orion Belt). Bu kuşağın üstünde iki parlak yıldız, altında da iki parlak yıldız göreceksiniz. Üstteki iki yıldız Avcı’nın omuzlarını oluşturur, alttaki iki yıldız ise bacaklarını (ya da gömleğinin etek kısmını…) Avcının sol omzu kırmızı renkteki parlak bir yıldız olar Beytelcüz’dür. Beytelcüz, gerçekten de kırmızı dev bir yıldızdır. Sağ alt ayağını oluşturan mavi parlak yıldız ise Rigel’dir. Avcı’nın sol dizindeki az parlak yıldız ise aslında bir yıldız değil, meşhur Avcı Bulutsusu (Orion Nebula)’dır. Avcı Bulutsusu’nu bir dürbünle görebilirsiniz. Teleskopla daha iyi görünür. Avcı Bulutsusu’nda yeni yıldızlar doğmaktadır. Avcının kemerini oluşturan yıldızların adı ise soldan sağa doğru: Alnitak, Alnilam ve Mintaka’dır. Avcı aynı zamanda Sirius yıldızını da gösterir. Avcının kemerini bir çizgi ile birleştirin ve aşağı doğru gözünüzle takip edin, karşınıza çıkan ilk parlak mavi yıldız Sirius’tur.

Orion1b

7. Sirius: Ufka yakınken renk değiştiren bir yıldız gördüğünüz zaman bilin ki  o Sirius’tur. Gökyüzünün en parlak yıldızıdır. Sirius’un renk değiştirmesi göz aldanmasıdır. Parlaklığından dolayı göz kırpması sırasında farklı renkler oluşur. Uzun pozlama ile, fotoğraf makinesini hareket ettirerek çekilen fotoğraflarda Sirius’un renk değiştirdiği açıkça görülür. (Sizin de rahatlıkla çekebileceğiniz bir fotoğraf bu.)

Hareket ettirilen bir fotoğraf makinesinden Sirius bu şekilde fotoğraflanabilir.

Hareket ettirilen bir fotoğraf makinesinden Sirius bu şekilde fotoğraflanabilir.

Devam edecek…

About reset

Kimin söylediğini bırak, ne söylediğine bak.

13 comments

  1. Şu 2050 senesinde Hollanda’nın yok olacağından bahsediliyor,bunun hakkında bil bilgin var mı?(Yazıyla alakasız biliyorum ama başka kime sorabilirdim?)

    • Olasılığı yüksek… Küresel ısınma, malum. Buzulların eridiği kesin olarak kanıtlandı, ama küresel ısınmanın etkisi tam olarak nasıl olacak, bunu iklim modelleri ile anlamak biraz güç… İklimin dengesizleşeceği kesin… Yaşı 40’ın üstünde kime sorarsan sana eskiden daha çok kar yağdığını söyleyecektir mesela…

  2. Merhaba
    Ben yeni yeni gokyuzune bakan biriyim. Ben de durbun istiyordum ama esim bana 50×360 ngeo bir teleskop almis. Cok mutlu oldum. Bunu kullanmak istiyorum ama cok zorlaniyorum. Hic bilmeyen bir insana Boyle bir teleskop icin ne tavsiyeler verebilirsiniz? Mesela gezegenleri gormek istiyorum. Nasil bulabilirim? Simdiden tesekkur ederim.

    • Merhaba, öncelikle yeni teleskopunuz hayırlı olsun, güle güle kullanın diyorum.
      İlk olarak tavsiyemi tekrarlıyorum, siz bir de dürbün alın. Piyasada Nikon’un uygun fiyatlı kaliteli dürbünlerini bulabilirsiniz. Dürbün yeni başlayanlar için daha iyidir, hem gökyüzünü tanımak, gökyüzüne alışmak için hem de dürbünle gözlem yapmak çok daha hızlı ve kolay olduğu için.

      Sizin almış oluduğunuz teleskop azimut monte aparatına sahip sanırım. Bu pek de iyi bir şey değil, çünkü azimut tipi üç ayaklarla gezegenleri takip etmek çok daha zordur. Bildiğiniz gibi ay ve gezegenler gece boyunca doğadan batıya doğru gökyüzüyle birlikte hareket ederler. Yani siz gezegeni bulup netleştirdikten kısa bir süre sonra gezegen hareket etmiş olacak ve görüş alanından çıkacak. Azimut tipi teleskoplarda gezegeni yeniden görüş alanına sokmak için uğraşacaksınız.

      Eğer ekvatoryal monteli (yani ekvatorlay mouth) bir teleskopunuz olsaydı, gezegeni bir kez bulduktan sonra, onu tekrar görüş alanına sokmanız sadece bir ayar düğmesini çevirmek kadar kolay olurdu. Çünkü ekvatoryal tip teleskop ayakları dünyanın dönüşüne göre ayarlandığı için, tek yapmanız gereken gezegeni takip etmek için bir ayarı çevirmek.

      İkinci olarak, bu teleskopta arama dürbünü yok. Arama dürbünü teleskopun üstüne yerleştirilmiş minik bir telekkoptur. Bu minik teleskopun görüş alanı daha geniş olduğundan, ayarlanması daha kolaydır. Ama dürbününde gezeneni bulduktan sonra, esas teleskopta ince ayar yapmak daha kolaydır.

      Neyse, madem eşiniz bu teleskopu almış, yapacak bir şey yok. Bundan faydalanmaya bakın siz de…
      İlk olarak gezenin yerini bulmak için akıll telefonunuza (android) Google Sky yazılımını yükleyin. Bu yazılımı yükledikten sonra telefonu gökyüzünde dolaştırın. Telefon size gezegenlerin yerini gösterecektir. Daha sonra gözle de baktığınız cismin gezegen olduğundan emin olun. Unutmayın gezegenler genelde parlaktırlar ve göz kırpıyor gibi yanıp sönmezler.

      Tabi bu arada şehirden uzak, ışık kirliliğinin olmadığı bir yer bulmanız gerekiyor. Böyle bir yerde gidin ve hiç bir ışık yakmadan (fenerinize kırmızı bir filtre takabilirsiniz, kırmızı ışık gözün karanlığa alışkanlığı yok etmez) gözünüzün karanlığa alışmasını bekleyin. Ondan sonra teleskopunuzu gezegene yöneltip onu bulmaya çalışın. Önce az büyüten camları kullanın, daha sonra çok büyüten camı takın. (Yani önce 20mm’lik göz camını, daha sonra 6mm’lik göz camını takacaksınız.)

      Google Sky programını kullanırken de onun gece görüş modunu kullanın, o zaman ekran kırmızı oluyor ve gözünüzün karanlık uyumunu bozmuyor.

      • Cok tesekkur ederim. Ankarada sehir icinde balkondan bakmakla olmuyor. Mecburen bir yerlere gitmem gerekiyor galiba. Tekrar tesekkur ederim. Iyi gunler

  3. Burçak

    Merhabalar erkek arkadaşıma bir durbun alacağım fakat pek bi tecrübem yok gökyüzünü izlemek için önerileriniz nelerdir acaba

    • Nikon’un fazla pahalı olmayan bir dürbünü var ve gayet güzel, onu bulabilirseniz alın. Aldığınız dürbünün üstünde mutlaka 10×50 yazmasına dikkat edin.

  4. burçak

    Merhabalar önerebileceğiniz durbunler var mı ?

  5. Özlem özdaş

    iOS telefonlarda da uydu bulma gibi bir program var mı ? Bende önce dürbünle başlayıp teleskopsa geçiş yapacağım dürbün markasını anladıkta uygun ve güzel teleskop markası da verseniz ??

    • Şu an araştırmadım, ama ilk fırsatta yazarım. Türkiye’de teleskoplar gereksiz pahalı, ABD’den veya Uzak Doğu’dan getirtmek imkanınız olursa, çok daha iyi olur. Üçte bir fiyatına mal olur. Teleskop alırken otomatik navigasyon sistemi olmasına dikkat edin. Hedefleri kendisi bulup takip ediyor, çok rahat edersiniz.

    • IOS için de uygulama mutlaka vardır. “Sky” diye aratın, “sky map” diye aratın.

  6. Merhaba

    Ben yildiz gözlemlemek için nikon 22x50mm durbun aldım gayet memnunum fakat biraz daha görüntü kalitesi iyi olan ve derin uzayın dahada içine girebilecek eğim bir durbun istiyorum. 2 bin TL’ye kadar çıkabilir bütçem iyi bir durbun onerebilirseniz çok sevinirim.

    • Çok zum yapan bir dürbün almışsınız, daha geniş açılı bir dürbün almanızı tavsiye ederim. Nikon 8×40 ya da 8×50 ya da 10×50 işinizi daha iyi görür. Model olarak çok bilgim yok, ama belli markalardan şaşmayın derim.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: